سایت حقوقی دکتر محمد طاهر کنعانی

خارج شدن امریکاازبرجام از نظر حقوق بین الملل وقانون اساسی امریکا غیر حقوقی واز موجبات مسیولیت بین المللی دولت امریکاست.

خروج امریکا از برجام درشرایط کنونی دوفایده اقتصادی نیز به همراه داشت .یکم اینکه قیمت نفت به هر بشکه ۷۰ دلار رسید وافزایش قیمت نفت موجب مثبت شدن تراز تجاری ایران می شود.
دوم خروج اقتصاد کشور از حالت بلاتکلیفیuncertainty است.امااز نظر حقوقی تا کنون موجب زیان امریکا شده زیرااولا:امکان استفاده از مکانیزم ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت براساس #شرط_ماشه ندارد.درثانی:از حق رای کمیسیون حل اختلاف برجام نیز محروم وتوازن رای گیری را به نفع سه کشور ایران وروسیه وچین رقم زد.
خروج ترامپ از برجام کاری بسیار نا پخته وبدون بررسی حقوقی است وحتی ازطریق مکانیزم های حقوقی ممکن است بتوان آن را بی اثر نمود.امریکا وسایر طرفین قرارداد برجام اصولا حق خروج ازبرجام راندارند.دراین رابطه ذکر نکاتی چند ضروری است:
۱.برجام از آغاز تحت اصرار ایران درقالب برنامه عمل plan joint of action تدوین گردید.زیرا تصور براین بود که این قرارداد درقالب یک تفاهم نامهmemorandom است.در شرایط مذاکرات برجام تحت تاثیر فشارهای داخلی هدف مذاکره کنندگان این بود که توافقی جایز وغیر تعهد آور منعقد کنند زیرا تصور نمی کردند که روزی همین توافق بقا واستمرارش هم به سود ایران باشد.

۲.از نظر ماهیت حقوقی برجام در خلال روند تصویب اش اوصاف معاهدهtreatyبه خودش گرفت وطبق کنوانسیون معاهدات وین نوعی عقد لازم binding agreement است.
براساس ماده یکم کنوانسیون مزبور معاهده توافقی بین المللی است که بصورت مکتوب باشد.بنابراین دورکن چند جانبگیmultilateral ومکتوب بودن را دارد.
مضافا اینکه به تصویب کنگره امریکا و مجلس شورای اسلامی ایران هم رسیده است.درحالیکه برابر قوانین امریکا قراردادهای اجرایی executive agreement نیازی به تصویب مجلس سنا ندارد.

۳.براساس بند ۲ ماده ۲ قانون اساسی ایالات متحده امریکا معاهدات باید به تصویب دوسوم مجلس سنای امریکا برسد وبرجام نیز چنین بوده است.
مطابق ماده ۵۴ کنوانسیون وین فسخ معاهده به دوشرط مقدور است.یکم: فسخ طبق شروط ضمن عقد ودوم:فسخ واقاله باتراضی طرفین.بنابراین طبق اصل لزوم قراردادها هیچ دولتی نمی تواند یک جانبه قراردادبین المللی را فسخ نماید.
بنابراین فسخ یک جانبه قرارداد درواقع نوعی نقض قراردادviolation است ونه تنها فسخ یک جانبه تاثیری ندارد وموجب مسیولیت بین المللی ناقض می گردد بلکه قرارداد نقض شده کماکان بقوت خویش باقی است.

۴.از نقطه نظر قوانین داخلی امریکا رییس جمهور اهلیت وصلاحیت capacity انعقاد واقاله معاهدات را ندارد وبراساس بند۲ ماده ۲ قانون اساسی امریکا از وظایف واختیارات مجلس سنااست.چگونه برای انعقاد برجام کنگره اعلام داشت که رییس جمهور حق انعقاد قرارداد ندارد وآن را به کنگره کشیدند.بنظرم نظام حقوقی امریکا مونیسمmunism است وقوانین ومقررات داخلی وتصمیمات اجرایی نمی توانند خلاف اصول وقواعد حقوق بین الملل باشند ودادگاههای فدرال امریکا براساس قانون اساسی وکنوانسیون معاهدات حکم بر بطلان تصمیم خودسرانه صادر نمایند.
هرچندکنگره امریکا ومجلس سنا هم حق خروج یک جانبه ازمعاهدات را نداردبااین اوصاف کلا تصویب معاهدات وبطریق اولی فسخ واقاله آنها درصلاحیت مجلس سنا است ونه رییس جمهور
نتیجه:اقدام شخصی ترامپ نوعی عمل خودسرانه وغیرقانونی است وجمهوری اسلامی ایران براساس موازین بین المللی ومنشور ملل متحد ولزوم همکاری وتشریک مساعی موضوع اصل....منشور ملل متحد می تواند ازبابت نقض پیمان در دادگاه بین المللی دادگستری از امریکا شکایت نماید ومضافا می تواند ازطرریق دادگاههای ایالات متحده امریکا تقاضای بطلان تصمیم خودسرانه ترامپ رابراساس بند۲ ماده ۲ قانون اساسی امریکا بنماید.

دکتر محمدطاهر کنعانی

رییس سابق کمیته ملی حقوق بشردوستانه جمهوری اسلامی ایران

https://t.me/joinchat/AAAAAD_hniNRoloybGgd5w